سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )

57

تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )

طبرى سخنان عمر را در سقيفه بطور كامل گزارش مىكند ، دقيقا مانند آنچه ابن اسحاق انجام داد ، ولى نويسنده مورد اعتماد قبلى عباد بن عباد ( 39 ) ( المحلبى ) از عباد بن رشيد ( 40 ) است در صورتى كه سه نويسنده ثقه آخرى همانهائى هستند كه در ابن اسحاق بودند . او همچنين در ميان همه مورخين اسلام ، تنها كسى است كه شرح ابو مخنف را درباره سقيفه ثبت مىكند ( 41 ) بطور كلى ، تاريخ طبرى ( 42 ) خبر بدون تعصب و متعادلى را درباره سقيفه ارائه مىدهد . وى اين موضوع را كه حمايت نيرومندى براى على ( ع ) وجود داشت مطلقا روشن مىسازد . ولى از طرف ديگر بر اين موضوع تأكيد مىكند كه ابو بكر بموقع ، خود با بيعت اكثريت مردم انتخاب شد . احتياج چندانى به بررسى مفصل آثار نويسندگانى كه پس ازين پنج مآخذ اوليه آمدند وجود ندارد . مؤلفين بعدى ، مانند مسعودى ( 43 ) ( متوفى 327 / 9 - 938 ) و حتى سيوطى ( 44 ) ( متوفى 811 / 6 - 1505 ) در آثارى كه به موضوع خلافت اختصاص داده‌اند ( 45 ) تا آنجا كه مىدانيم ، مطلب اساسى مهمى درباره واقعه نمىافزايند . بعدا آثار شيعى توسط مؤلفينى چون طبرسى ( 46 ) و مجلسى ( 47 ) كه عمدتا داراى طبيعت جدلى هستند و اخبارى بطرفدارى از تشيع ، و فاقد ارزش تاريخى را مىدهند ، بوجود آمد . به منظور بازسازى وقايع سقيفه ، بهترين روش اين است كه ، ابن اسحاق را كه نه تنها قديمترين نويسنده بلكه همچنين آثارش از طريق ابن هشام ( متوفى 218 / 833 ) بما رسيده است اساس كار بگيريم . وى سنى متعصبى بوده و قديمتر از چهار نويسنده فوق الذكر زندگى مىكرده است . علاوه بر اين ، ابن هشام هرگز در وظيفه اصلاح سيره ابن اسحاق و يا ارائه نظر درباره هر نكته‌اى كه او با آن موافق نيست ترديدى روا نمىدارد و اغلب اطلاعات اضافى را كه او فكر مىكند حذف يا بيش از حد ملاحظه شده است كنار مىگذارد . ( 48 ) با وجود اين ابن هشام هيچ‌يك از اين اظهار نظرها ، اضافات يا تصحيحات را در خبر سقيفه نمىآورد . بنابراين حديث سقيفه در سيره خبرى است ضبط شده توسط نويسنده‌اى شيعى مآب ، ( 49 ) تائيد شده توسط مصحح منتقد معتقد سنى و همچنين گزارش شده بوسيله اكثر نويسندگانى كه بعد از ابن اسحاق آمده‌اند و همه از نويسندگان مورد